Duits Engels
Logo SIEDH

HET ONTSTAAN

'De Hoop' als centraal object in een industrieel erfgoedpark ...

Vanaf 1987 zet de stichting zich in voor de herbouw van een werkende houtzaagmolen, 'De Hoop' genaamd. in 1911 werd de paltrokmolen met die naam, die stond aan het Uitgeester Binnenmeer, door brand verwoest.
In 1998 is tijdens de afronding van de voorbereidingen van de eerste, werkelijke bouwwerkzaamheden, werd door het bestuur van de stichting besloten, de naam van de stichting te wijzigen van Stichting Paltrok 'De Hoop Uitgeest' in Stichting Industrieel Erfgoedpark 'De Hoop' (SIEDH). Daarmee recht doend aan een bredere opzet van het project en de uitgebreide aandacht voor ons industriële erfgoed.

De Stichting heeft zich de bouw van het erfgoedpark ten doel gesteld, om eer te betonen aan Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (CC), de uitvinder van een methode om, met behulp van wind, stammen tot balken en planken te verzagen. En ... om de uitvinder van deze uiterst belangwekkende uitvinding uit de vergetelheid te halen. CC heeft recht op een plaats in de geschiedenisboeken naast Cornelis Drebbel, Christaan Huygens, Simon Stevin en Willem Beukelszoon van Biervliet!

In 1593 paste CC een krukas toe in een op een vlot gebouwd molentje, genaamd 'Het Juffertje'. Hij vond daarmee een manier uit, om de roterende beweging van de wieken om te zetten in een lineaire, een op en neergaande beweging van ramen, waarin hij zaagbladen bevestigde. Hij ontving voor de uitvinding van de Staten van Holland in 1593 een octrooi voor 12 jaar. In 1597 kreeg hij, voor een periode van 10 jaar, een octrooi van de Staten van Holland voor de toepassing van verschillende krukassen in windmolens en voor de oliemolen met kantstenen.

De uitvinding van de houtzaagmolen kwam 'precies op tijd'. Door de oprichting van de 'Compagnieën van Verre', de V.O.C. in 1602 en de W.I.C. in 1621 en de daarmee verband houdende behoefte aan scheepsruimte, waren onvoorstelbare hoeveelheden gezaagd hout nodig.
Waar tot het moment van de toepassing van de vinding hout handmatig werd gezaagd, kwam het mechanisch zagen als een geschenk uit de hemel. Vergeleken met de productie van het handzagersgilde, nam het productievolume toe met de factor 30!
Alleen door de effecten van de uitvinding, die later, na verkoop van 'Het Juffertje' (1596) aan Zaanse ondernemers werd ontwikkeld tot het type 'Paltrokmolen', konden beide Compagnieën zich ontwikkelen tot heersers van de zee. Waarmee de basis werd gelegd voor de welvaart in onze Gouden Eeuw. Zonder overdrijving kan worden gesteld dat deze Gouden Eeuw op zijn beurt de basis heeft gelegd voor onze huidige economie. Denk daarbij aan de ontwikkeling van de cultuurmaatschappijen, de veredelingsindustrieën, de Bataafsche Petroleum Maatschappij (het huidige Shell) en de KLM.

Het is niet verwonderlijk dat de SIEDH stelt dat de pre-industriële revolutie in Uitgeest begon.
Behoudens de eerder genoemde octrooien kreeg CC ook octrooien voor een verbeterde rosmolen en voor de voorloper van de centrifugaalpomp. Bij de ontwikkeling van industriemolens, die de basis vormden voor De Zaanstreek als eerste industriegebied in de wereld, kan men niet om de persoon van CC heen.

Het Stichtingsbestuur heeft zich vanaf de oprichting voorgenomen, om niet alleen een paltrokmolen te herbouwen. Aan het Uitgeestermeer, op een locatie waar volgens een kaart van 't Hoogh-heemraetschap vande Uytwaterende Sluysen in Kennemerlandt ende West-Vrieslandt' uit 1745, ook een 'saeg mole' stond, worden bovendien een werf met werkschuur, een droogschuur , een bezoekers- en informatiecentrum, een restaurant en een beheerderswoning gebouwd.

Aangezien Uitgeesters Willem Janszoon Blaeu, de grondlegger van de V.O.C. -kaartenkamer als 'hun zoon' opeisen, wordt ook deze cartograaf en drukker in het project opgenomen.

Was de uitvinding van de verschillende industriemolens, waarvan CC er drie voor zijn rekening nam, van uitzonderlijk belang voor de sociaal-economische ontwikkeling van onze regio en grote delen van ons land, ook bij de ontwikkeling van het Industrieel Erfgoedpark 'De Hoop' acht het Stichtingsbestuur deze component van groot belang.
In verband daarmee heeft het Stichtingsbestuur afspraken gemaakt om, in samenwerking met derden, jongeren op te leiden tot professionele ambachtslieden in verschillende, aan hout gerelateerde vakdisciplines. De kansen voor de op te leiden jongeren op de arbeidsmarkt worden vergroot door het vermijden van te grote specialisatie in de opleiding.

Het bouwplan is tot stand gekomen door de samenwerking van twee architecten uit verschillende disciplines. Het zich voornamelijk op de industrie richtende Architectenbureau Piet Wierenga BV uit Castricum en J. Schipper, Architect BNA uit Amsterdam, hebben het erfgoedpark vormgegeven. Daarmee een vervolg gevend aan de voorzet die Architectenbureau Cornelis de Jong uit Midden-Beemster al eerder op papier had gezet.

Kenmerken erfgoedpark

  • Het is in verhouding t.o.v. andere projecten kleinschalig en passend in de omgeving;
  • Het heeft een groot draagvlak door de variatie van aangeboden onderwerpen;
  • Het is dynamisch;
  • Het is recreatief, toeristisch en educatief;
  • Het is grotendeels weersonafhankelijk;
  • Het is zeer goed bereikbaar door unieke ligging;
  • Het wordt grotendeels gedragen door vrijwilligers;
  • Het heeft support van voor het project belangrijke instanties.
Duits Engels