Logo SIEDH

Na 300 jaar weer een originele werkboot gebouwd

Uitgeest 23 augustus 2006

Op het Industrieel Erfgoedpark 'De Hoop' in Uitgeest werd begin januari 2006 begonnen met de bouw van een replica van een houten 'werkboot' zoals die in de 17e eeuw in ons land veel gebouwd werden. De boot, na uitvoerig onderzoek op tekening gezet door Gerald de Weerdt, deskundige op het gebied van historische scheepsbouw, past in de opzet van het erfgoedpark waar het erfgoed van Cornelis Corneliszoon van Uitgeest, de door windkracht aangedreven houtzaagmolen en de gevolgen van de uitvinding voor Nederland als scheepsbouw- en zeevaartnatie, centraal staan. De bouw van deze boot was te volgen in timmerschuur 'De Juffer' en in het Historisch Paviljoen tijdens de Hiswa, die gehouden werd van 28 februari t/m 5 maart 2006 in de RAI te Amsterdam

Kleinere werkboten zijn door de eeuwen heen onmisbare vervoersmiddelen geweest, vooral in de tijd dat de grotere zeegaande schepen meestal op de rede van de 'havens' en in de havens voor anker bleven liggen. De enige manier om naar de wal te komen was met deze bootjes, die zowel geroeid als gezeild konden worden. Zeeschepen gingen niet op reis zonder een of meer van dit soort boten. Meestal aan dek of in het ruim maar ook wel op sleeptouw. Als we schilderijen en prenten van havengezichten in de 17de eeuw bekijken wemelt het vaak van deze kleine bootjes en is duidelijk dat het in die periode meest rond-gebouwde scheepjes zijn met een fraaie zeeg en nadrukkelijke berghouten.

chaloup1
Een stoer, sterk en handzaam scheepje dat voor vele doeleinden werd ingezet

Technische constructietekeningen van dit soort vaartuigen zijn er nooit geweest en doordat in de loop der tijd andere boottypen zijn ontstaan is de kennis van de 17de eeuwse werkboot verdwenen. Toch is het weer gelukt om een redelijk betrouwbare reconstructie te reproduceren. Door verschillende, elk uiteraard onvolledige bronnen bij elkaar te brengen hebben we nu een goed beeld van de vorm en constructie. De bronnen waarop die gebaseerd zijn: een beschrijving en ruwe schets in het "Aeloude en hedendaegsche Scheeps-bouw en bestier" van Nicolaes Witsen uit 1671, archeologische opgravingen van restanten van kleine boten en de vele afbeeldingen op schilderijen en prenten.
De kleinere werkboten werden in vele afmetingen gebouwd, meest tussen ca 13 en 33 voet (4 en 10 meter). De wat grotere en ook iets anders gebouwde werkboot was de sloep, ook wel Chaloup genoemd. Het kenmerkend verschil tussen deze twee was dat de boot met een plat vlak werd gebouwd, terwijl de sloep een geheel rondspant schip was. Beide schepen werden zowel overnaads als karveel (gladde huid) gebouwd.

chaloup2
Ook op ruwe zee was de sloep een stabiele boot

Voor de eerste reconstructie is gekozen voor een handzame boot met een lengte van 16 voet - ca 5 meter - over de stevens. De lengte-breedte verhouding is voor deze vrij kleine boot iets breder dan gemiddeld genomen en is 3 : 1. De huidgangen zijn overnaads zoals vooral in de eerste helft van de 17de eeuw meer gebruikelijk was.
Met deze afmetingen geeft de boot mogelijkheden om comfortabel zes personen te vervoeren en blijft hij toch goed handelbaar en eenvoudig met handkracht op de wal te trekken. Het is een zeer stabiel scheepje dat heel prettige eigenschappen vertoont. Makkelijk te roeien en, voorzien van een klein zwaardje en een eenvoudig spriettuig, te zeilen. Het gaat moeiteloos door de wind en is door de zware vlakke bodem zonder schade met volle vaart op een strand of droogte te varen. De diepgang is slechts ca 20 cm.

De bouw werd uitgevoerd door scheepstimmerman Lars Kossen met hulp van vrijwillige medewerkers van de Stichting Industrieel Erfgoedpark 'De Hoop'. Gerald de Weerdt had de supervisie over de bouw. Op 23 juni 2006 werd het scheepje, inmiddels 'Beverwyck' genaamd, feestelijk te water gelaten.

chaloup3
Overleg tussen scheepstimmerman Lars Kossen (l) en deskundige Gerald te Weerdt

De bouw van deze eerste boot werd uitgevoerd in opdracht van Boudensteijn Transporten, Hans Weeren Schoonmaakspecialisten en Probin Zwager Groothandel voor gereedschap in de bouw, gerenommeerde in Beverwijk gevestigde bedrijven, die zelfs het plan hebben om vervolgopdrachten te geven aan werf 'De Liefde' waar de scheepsbouwactiviteiten op het erfgoedpark worden uitgevoerd. "Het zou fantastisch zijn, als we op het Alkmaarder- en Uitgeestermeer met een aantal van deze unieke scheepjes wedstrijden zouden kunnen organiseren. Dat moet een schitterend gezicht zijn" aldus Hans Weeren, een van de ondernemers die het initiatief steunen. Bij eventuele vervolgopdrachten zullen moeilijk bemiddelbare jongeren worden ingezet, waarvoor een cursus-programma zal worden opgezet. In 2007 zullen naar verwachting twee scheepjes op stapel gezet en afgebouwd worden.Later volgen er meer.